Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандары жерленген жерлердің картасы

Орналасқан орны

Жерлеу Ертіс ауылы маңындағы Ленин-Ертіс республикалық тас жолында орналасқан.

1920-шы жылдары Ертісте "Кирпичник" атты бірінші артель ұйымдастырылды, ол тек кірпішті ғана емес, қыш ыдыстарды да шығарды.

1928 жылы Ертіске алғашқы "Фордзон" тракторы келді.

1920 жылдары Ертіс қаласында азамат соғысы жылдарында зардап шеккен отбасылардан шыққан жетімдерге арналған балалар үйі ашылды. Кейін мұнда 1932-1933 жылдардағы ашаршылық құрбандары әкелінді. Балалар үйі 1950 жылдары жойылды.

1933-1934 жылдары Александр Невскийдің ғибадатханасы толығымен жойылды. Күмбездер алынып, қоңыраулар талқандалды. Куәгерлердің айтуынша, құлаған кезде қоңыраулардың бірі кішкене бөліктерге бөлінген. Кейін ғибадатхана диірменнің астына алынды.

30-жылдардың басында ұжымдастырудан кейін Ертіс МТС құрылды, ол айналадағы колхоздарға қызмет көрсетті.

1934 жылы Ертіс ауданының орталығында және шаруашылықтарына Сергей Миронович Киров келгені мәлім.

Ертісте үлкен Қытай диаспорасы болды. Қытайлықтар нешетүрлі ойыншықтар, экзотикалық тұрмыстық заттарды, соратың кәмпиттер және т.б. заттарды сатты.

1937 жылы қытайлардың басым бөлігін антикеңесттік насихат жүргізді деген айыппен түрмеге қамады. Себебі, әр үйде иероглифпен жазылып тұрған плакаттар қабырғада ілініп тұрған. Бұл жәйіт кеңестік билікке қарсы бағытталған өрескел жазулар деп қабылданған.

1942-1947 жылдары көптеген романдар мен повестердің авторы, белгілі орыс жазушысы Ефим Пермитин жер аударылып, жазасын өтеген. Мәскеудегі Новодевичий зиратында жерленген. Жазушы Ертістің орта мектебінде пеш жағушы болып жұмыс істеген, кейін әдебиеттен сабақ бергені мәлім.

Жерленген адамдардың саны (егер белгілі болса)

белгісіз

Жақын елді мекен

Ертіс ауылы

Қысқаша сипаттамасы (ескерткіш тастың, қоршаудың болуы)

Мәрмәр плитасы, тас, металл қоршаулар бар

Орналасқан орны

Жерлеу Павлодар облысының солтүстігіндегі Ертіс ауданындағы Бурягин-1 Набережная көшелерінің қиылысында орнааласқан. 1961 жылдан бастап Ертіс қалалық кенті, кейін 1973 жылдан бастап аудандық бағыныстағы қала, 1993 жылы ауылдық елді мекен болып қайта құрылды. 1928 жылдан бастап аудан орталығы, Ертіс ауылдық округінің орталығы, Ертістегі айлақ болғаны белгілі.

Елді мекен 1913 жылы Красный Яр ауылының орнында алғашқы қоныс аударушылар, яғни кубандық казактармен Ертіс атауымен негізін қалаған (1911 ж.), 1914 жылдан бастап – Ертіс кенті, 1920 жылдан бастап – Семей облысының Павлодар уезінің аттас болысының орталығы Ертіс ауылы пайда болды. 1928 жылдан Павлодар округінің Ертіс және Қызылағаш аудандарының орталығы, ал 1932 жылдан – Шығыс Қазақстан облысы, 1938 жылдан-Павлодар облысы.

1926 жылғы Бүкілодақтық халық санағының материалдары бойынша Ертіс болысының Ертіс ауылдық кеңесінің Ертіс ауылында 626 шаруашылық есептелді, 3175 адам тұрған (оның ішінде 1539 – еркек және 1636 – әйел жынысты).

Ертіс ауылдық кеңесіне келесі елді мекендер кірді: №2 Совхоз, Якименко хуторы, Субач ауылы, Ертіс ауылы және Кубан кенті. 1939 жылы Ертіс ауданында механизация мектебі ашылды.

       XX ғасырдың 30-50-шы жж. Ертісте  Чкалов атындағы (Құлан ауылы) және 18-ші партсъезд атындағы (Сарыбай ауылы) колхоздарға қызмет көрсеткен МТС орналастырылды.

 1954 жылы "Ертіс" елді мекен совхоз болып құрылды. 1958 жылы совхоз таратылып, оның негізінде "Ертіс" бордақылау сүт пункті құрылды.

1958 жылы МТС АТС болып қайта құрылды, ал 1961 жылы жойылды және оның міндеттері "Казсельхозтехникаға" берілді.

1977 жылы бордақылау пункті "Суворов" совхозына берілді. Ертіс ауылдық округіне 1994 жылға дейін – Ертіс ауылдық кеңесі (1920 жылы құрылған), тек бір ғана елді мекен – Ертіс кіреді.

Жерленген адамдардың саны (егер белгілі болса)

белгісіз

Жақын елді мекен

Ертіс ауылы

Қысқаша сипаттамасы (ескерткіш тастың, қоршаудың болуы)

Бетон плитасы, металл қоршаулар бар

Орналасқан орны

Жерлеу бұрын Авакумово деп аталған Сілеті ауылының (Шырынды көлінің жырасы) жанында орналасқан.

Аввакумов ауылы 1926 жылы Голубов ауылдық кеңесінің құрамына кірді. Аввакумов ауылдық кеңесі 1931 жылы құрылды, бастапқыда Аввакумово ауылында болғандықтан ауылдық Кеңестің атауы да солай болып аталды.

Сілеті ауылдық округінің орталығы Ертіс ауданындағы Сладководск ауылдық елді мекені болды. Сладковское ауылын қоныс аударушылар 1910 жылы Слұкөл – "әсем (таза) көл" Тұщы көлінің жағасында құрғаны белгілі.

ХХ ғасырдың 30-50-ші жылдарында Сладководск ауылында Аввакумов ауылдық кеңесіне жаататын Ворошилов колхозының орталығы орналасты..

1955 жылы оның құрамына "Бірлік" колхозы қосылды. Сладководск ауылында 1930 жылы құрылған бұрынғы "Селетинский" қой кеңшарының орталығы болды.

1954 жылы ҚазКСР Министрлер Кеңесінің №197 Қаулысымен "Сілеті" кеңшары жерінің бір бөлігі Ертіс ауданының Абай атындағы жаңа совхозына берілді.

1955 жылы ҚазКСР Министрлер Кеңесінің №722 қаулысымен "Сілеті" совхозы жерлерінің бір бөлігі Ертіс ауданының "Западный" және "Қоскөл" жаңа совхоздарына берілді. 1957 жылы оның құрамына Ворошилов атындағы колхоз қосылды. 1994 жылға дейін Сілеті ауылдық округіне – Аввакумовский құрамына Сладководск, Бұланбай және Қызылағаш елді мекендері кірді.

Елді мекен Тұщы, ішуге жарамды көл суының қасиетіне байланысты аталған.

Жерленген адамдардың саны (егер белгілі болса)

белгісіз

Жақын елді мекен

Сілеті Ауылы

Қысқаша сипаттамасы (ескерткіш тастың, қоршаудың болуы)

Қоршаулар бар

Орналасқан орны

Жерлеу Майқоңыр (бұрынғы Кіші Мойнақ ауылы) ауылының жанында орналасқан.

Кіші Мойнақ шатқалында 1908 жылы қоныс аударушы шаруалар негізін қалаған Горностаевское болды.

Кіші Мойнақ шатқалы кішігірім, қамыс арасында ағып жатқан, көптеген суда жүзетін құстар кездесетін Мойнақ көлінің атауы бойынша аталып  кеткен. Көлге жақын жерде қыпшақ руының батыры Мойнақтың бейіті орналасқан.

1920 жылы Горностаевка ауылында "Заря" коммунасы ұйымдастырылды. Бұл 1917 жылдан кейін пайда болған "жаңа революциялық өмірдің таңы" секілді идеологиялық атауларының бірі.

 1926 жылғы Бүкілодақтық халық санағының материалдары бойынша Семей губерниясының Павлодар уезі Ертіс болысының Новороссийск ауылдық кеңесінің Горностаевка деревнясында 51 шаруашылық 306 адам тұрған (оның ішінде 157 – еркек және 149-әйел жынысты). Елді мекенде алғашқы коммунистік ұяшықтың құрметіне стелла орнатылған.

Жерленген адамдардың саны (егер белгілі болса)

белгісіз

Жақын елді мекен

Майқоңыр Ауылы

Қысқаша сипаттамасы (ескерткіш тастың, қоршаудың болуы)

Қоршаулар бар

Орналасқан орны

Жерлеу Северный ауылдық округінің Қараағаш ауылында орналасқан.

Қызылағаш - Ертіс ауданындағы ауыл, Сілеті ауылдық округі "Сілеті" совхозының бұрынғы №3 бөлімшесі.

Қызылағаш - "Қандыағаш өсетін шатқал". Әдебиетте қате - Кызыл-агач.

Жерленген адамдардың саны (егер белгілі болса)

белгісіз

Жақын елді мекен

Қараағаш ауылы

Қысқаша сипаттамасы (ескерткіш тастың, қоршаудың болуы)

Қоршау бар, стеллалар, ескерткіш тас Жоқ.